Οδηγία "Τηλεόραση Χωρίς Σύνορα"

Η οδηγία 89/552/ΕΟΚ του συμβουλίου της 3ης Οκτωβρίου του 1989 αναφέρεται στο συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών-μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων.
Στόχος της οδηγίας είναι η διαφύλαξη ορισμένων σημαντικών στόχων δημόσιου συμφέροντος, όπως είναι η πολιτιστική πολυμορφία, η προστασία των ανηλίκων και το δικαίωμα απάντησης.
Τον Δεκέμβριο του 2005, η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας ΤΧΣ. Η οδηγία γνωστή ως "Τηλεόραση Χωρίς Σύνορα" (ΤΧΣ) είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της οπτικοακουστικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Βασίζεται
α) στην ελεύθερη κυκλοφορία των ευρωπαϊκών τηλεοπτικών προγραμμάτων εντός της ευρωπαϊκής αγοράς και
β) την υποχρέωση των τηλεοπτικών σταθμών να αφιερώνουν περισσότερο από το μισό χρόνο εκπομπής τους σε ευρωπαϊκά έργα ("ποσόστωση μετάδοσης").
Βασικό μέλημα της οδηγίας είναι η διαφύλαξη στόχων δημόσιου συμφέροντος όπως η πολιτιστική πολυμορφία, η προστασία των ανηλίκων και το δικαίωμα της απάντησης. Επίσης, κατοχυρώνει την προστασία καταναλωτών και ανηλίκων ενώ προωθεί τη διανομή και την παραγωγή ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών προγραμμάτων εξασφαλίζοντάς τους την πρωτοκαθεδρία στη σύνθεση προγράμματος των τηλεοπτικών σταθμών.

Ανάλυση Οδηγίας

Γενικά στοιχεία
Σύμφωνα με την οδηγία τα κράτη-μέλη κατοχυρώνουν την ελευθερία λήψης και δεν εμποδίζεται η αναμετάδοση οπτικοακουστικών εκπομπών προερχόμενων από άλλα κράτη όταν γίνεται στο έδαφος των πρώτων. Εντούτοις μπορούν να αναστέλλουν προσωρινά την αναμετάδοση εκπομπών μόνο στην περίπτωση που αυτές παραβιάζουν τις διατάξεις της οδηγίας για την προστασία των ανηλίκων.

Σχετικά ποσοστά
Βασική μέριμνα των κρατών-μελών είναι η ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί να αφιερώνουν σε ευρωπαϊκά οπτικοακουστικά έργα το μεγαλύτερο δυνατό ποσοστό χρόνου εκπομπής τους. Με τον τρόπο αυτό ενθαρρύνεται η παραγωγή και η διανομή ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
Από την παραπάνω μέριμνα των οργανισμών εξαιρείται ο χρόνος των ειδήσεων, των αθλητικών εκπομπών, των τηλεοπτικών παιχνιδιών, των διαφημίσεων ή των υπηρεσιών τηλεκειμενογραφίας και τηλεαγοράς (άρθρο 4).
Σύμφωνα με το 5ο άρθρο της οδηγίας, τουλάχιστον το 10% του χρόνου εκπομπής ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων πρέπει να αφιερώνεται σε ευρωπαϊκα έργα ανεξάρτητων παραγωγών. Πέραν τούτου, και το 10% του προϋπολογισμού των προγραμμάτων πρέπει να στρέφεται σε αυτήν την κατεύθυνση. Για την τήρηση αυτών των δύο διατάξεων τα κράτη-μέλη είναι υποχρεωμένα να διαβιβάζουν ανά διετία έκθεση που περιέχει μια στατιστική κατάσταση σχετικά με την επίτευξη ή μη του ποσοστού. Μόνο κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες οι χώρες μπορούν να θεσπίσουν αυστηρότερους κανόνες για να εξυπηρετήσουν στόχους γλωσσικής πολιτικής.

Χορηγία και Διαφήμιση στην τηλεόραση
Αναφορικά με το κομμάτι της διαφήμισης οι σχετικές διατάξεις συμπυκνώνονται στα εξής:

• Η διαφήμιση δεν πρέπει να καταλαμβάνει περισσότερο από 15% κατά ανώτατο όριο του ημερήσιου χρόνου μετάδοσης και 20% κατά ανώτατο όριο ωριαία
• Ορίζεται ο τρόπος που διακόπτεται το εκάστοτε πρόγραμμα για μετάδοση της διαφήμισης
• Γίνεται αναφορά σε ζητήματα ηθικής φύσης κυρίως σε σχέση με την προστασία ανηλίκων
• Τη συμμόρφωση με συγκεκριμένα κριτήρια όταν πρόκειται για τη διαφήμιση αλκοολούχων ποτών
• Απαγορεύεται, τέλος, η διαφήμιση καπνού και φαρμάκων που χορηγούνται με ιατρική συνταγή
• Κάθε τηλεοπτικό πρόγραμμα μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο χορηγίας αφού πρώτα συμμορφωθεί με συγκεκριμένους κανόνες. 

Απαρέγκλιτη προϋπόθεση είναι η χορηγία να μη θίγει τη συντακτική ανεξαρτησία του εκάστοτε οργανισμού. Αυτό συμβαίνει καθώς οι εκπομπές καίτοι συχνά αντικείμενο χορηγίας δεν πρέπει να παρακινούν στην αγορά προϊόντων και υπηρεσιών του χορηγού. Από το φάσμα της χορηγίας εξαιρούνται δελτία ειδήσεων, πολιτικές και ενημερωτικές εκπομπές.

Προστασία ανηλίκων
Προγράμματα πορνογραφικού περιεχομένου και όσα περιέχουν σκηνές υπερβολικής βίας απαγορεύονται ρητά. Η απαγόρευση αυτή ισχύει για όλα τα πιθανώς βλαβερά για ανηλίκους προγράμματα εκτός αν η μετάδοσή τους γίνεται σε συγκεκριμένη ώρα με λήψη τεχνικών μέτρων προστασίας.

Δικαίωμα απάντησης
Για τα νομικά ζητήματα που προκύπτουν κατά την εκπομπή ραδιοτηλεοπτικών προϊόντων, παρέχεται το δικαίωμα της απάντησης στα εκάστοτε θιγόμενα πρόσωπα. Αν κάποιο άτομο θεωρήσει πως θίγεται λόγω της αναφοράς εσφαλμένων στοιχείων για το ίδιο κατά τη διάρκεια τηλεοπτικού προγράμματος, μπορεί να χρησιμοποιήσει ένδικα μέσα. Το δικαίωμα της απάντησης ασκείται έναντι όλων των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που υπάγονται στην δικαιοδοσία ενός κράτους-μέλους.

Αναθεωρημένη οδηγία "Τηλεόραση Χωρίς Σύνορα" (1997)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το αρμόδιο Συμβούλιο εξέδωσαν τον Ιούνιο του 1997 τη νέα οδηγία "Τηλεόραση Χωρίς Σύνορα" με σκοπό να ενισχύσουν αφενός την ασφάλεια δικαίου και αφετέρου να εκσυγχρονίσουν τις αρχικές διατάξεις.
Τα κυριότερα σημεία αυτής της αναθεώρησης είναι τα ακόλουθα:

• Αρχή της δικαιοδοσίας: ο τόπος της πραγματικής νομικής έδρας του κάθε σταθμού και ο τόπος όπου λαμβάνονται αποφάσεις για το πρόγραμμά του ορίζουν τη δικαιοδοσία του κράτους-μέλους στην οποία εμπίπτει ο εκάστοτε σταθμός.
• Εκδηλώσεις μείζονος κοινωνικής σημασίας (κυρίως αθλητικές): η αναθεωρημένη μορφή της οδηγίας καθορίζει τις προϋποθέσεις βάσει των οποίων το κοινό έχει ελεύθερη πρόσβαση στην αναμετάδοση εκδηλώσεων θεωρούμενων ως μείζονος σημασίας για την κοινωνία. Σε διαδικαστικό επίπεδο κάθε κράτος δύναται να καταρτίζει έναν κατάλογο με εκδηλώσεις που πρέπει να μεταδοθούν σε μη κωδικοποιημένη μορφή ακόμα κι όταν τα αποκλειστικά δικαιώματα έχουν αγοραστεί από συνδρομητικούς τηλεοπτικούς σταθμούς.
• Τηλεαγορά: οι περισσότεροι κανόνες που ισχύουν για την τηλεοπτική διαφήμιση ρυθμίζουν και το καθεστώς τηλεαγοράς. Αν κάποιος σταθμός δεν είναι αποκλειστικά αφιερωμένος σε μετάδοση προγραμμάτων τηλεαγοράς οι χρονοθυρίδες που αφιερώνονται σε αυτά πρέπει να έχουν ελάχιστη αδιάλειπτη διάρκεια 15 λεπτών. Ο ανώτατος αριθμός χρονοθυρίδων είναι 8 ημερησίως και η συνολική τους διάρκεια δεν πρέπει να ξεπερνά τις 3 ώρες κάθε μέρα, καθώς και πρέπει να προσδιορίζονται αυστηρά ως χρονοθυρίδες τηλεοαγοράς.
• Προστασία ανηλίκων: Η αναθεωρημένη έκδοση της οδηγίας δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των ανηλίκων. Διευκρινίζεται πως πριν τη μετάδοση προγραμμάτων σε μη κωδικοποιημένη μορφή, που ενδέχεται να βλάψουν την ανάπτυξη των ανηλίκων τα κράτη οφείλουν να μεριμνούν για έγκαιρη σχετική ακουστική προειδοποίηση. Διαφορετικά, τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να αναγνωρίζονται από την παρουσία ενός οπτικού συμβόλου.

Τρέχουσα αναθεώρηση οδηγίας

Από το 2001 η οδηγία "Τηλεόραση Χωρίς Σύνορα" αποτελεί αντικείμενο συνεχούς διαδικασίας αναθεώρησης. Παρατίθενται οι φάσεις της εν λόγω διαδικασίας.

Τέταρτη έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας ΤΧΣ
Με την τέταρτη ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας ΤΧΣ άρχισε ο εκσυγχρονισμός των κανόνων που διέπουν τις υπηρεσίες οπτικοακουστικού περιεχομένου. Στην έκθεση αυτή αναλύονται οι βασικές εξελίξεις που έφερε η εφαρμογή της οδηγίας κατά τα έτη 2001 και 2002. Ο απολογισμός της εφαρμογής της κρίνεται ικανοποιητικός σύμφωνα με τα δεδομένα της έκθεσης. Στην ίδια έκθεση περιλαμβάνεται ένα πρόγραμμα εργασίας το οποίο καταγράφει ειδικά θέματα που χρειάζονται ενδελεχή εξέταση.
Στη διάρκεια του 2003 τα θέματα αυτά αποτέλεσαν αντικείμενο ευρείας δημόσιας διαβούλευσης τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στις υποψήφιες χώρες.

Δημόσια διαβούλευση το 2003
Η προώθηση της πολιτιστικής πολυμορφίας, η ανταγωνιστικότητα της οπτικοακουστικής ευρωπαϊκής βιομηχανίας και οι κανόνες διαφήμισης, προστασίας ανηλίκων και δημόσιας τάξης αποτέλεσαν τα κύρια θέματα συζήτησης της δημόσιας διαβούλευσης. Σύμφωνα με τις πολυάριθμες εισηγήσεις που έλαβε η Επιτροπή στα περισσότερα κράτη-μέλη η οδηγία λειτούργησε ως ευέλικτο και κατάλληλο ρυθμιστικό εργαλείο. Ταυτόχρονα επέδρασε ευνοϊκά στην ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών υπηρεσιών εντός της Ε.Ε. Από τις ίδιες εισηγήσεις, έγινε εμφανής η ανάγκη να εξεταστούν διεξοδικότερα ορισμένες πτυχές, όπως η πολυμορφία εθνικών νομοθεσιών, οι νέες διαφημιστικές τεχνικές και η προστασία ανηλίκων στο επιγραμμικό περιβάλλον.
Το Δεκέμβριο του 2003 σε μια ανακοίνωση με τίτλο "Το μέλλον της κανονιστικής πολιτικής στον οπτικοακουστικό τομέα" δημοσιεύτηκαν από την Επιτροπή τα πορίσματα των δημόσιων διαβουλεύσεων. Σχετικά με τη διαδικασία αναθεώρησης η ανακοίνωση πρότεινε προσέγγιση δύο σταδίων:

• Βραχυπρόθεσμα: έκδοση ανακοίνωσης ερμηνείας των διατάξεων της οδηγίας ΤΧΣ που αφορούν την τηλεοπτική διαφήμιση και δημοσίευση επικαιροποίησης της σύστασης σχετικά με την προστασία ανηλίκων.
• Μεσοπρόθεσμα: Μελέτη και προβληματισμός επί ορισμένων ζητημάτων σε βάθος. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή ζήτησε την αρωγή εμπειρογνωμόνων και προσέφυγε σε ανεξάρτητες μελέτες (EN)

Ομάδες προβληματισμού και ανεξάρτητες μελέτες

Οι συνεδριάσεις των ομάδων προβληματισμού το 2004 και το 2005 είχαν τους εξής θεματικούς άξονες:

• το πεδίο εφαρμογής της μελλοντικής ρύθμισης του οπτικοακουστικού περιεχομένου
• τον καθορισμό της νομικής δικαιοδοσίας
• τη ρύθμιση της διαφήμισης
• το δικαίωμα πληροφόρησης
• την προώθηση του ευρωπαϊκού περιεχομένου

Παράλληλα, εκπονήθηκε σειρά μελετών σχετικά με:

• τις επιπτώσεις της ανάπτυξης νέων διαφημιστικών τεχνικών (EN)
• τις επιπτώσεις των μέτρων για την προώθηση της διανομής και της παραγωγής τηλεοπτικών προγραμμάτων που προβλέπονται στην οδηγία ΤΧΣ
• τα μέτρα συρρύθμισης στον τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας
• την αντιμετώπιση της διαλογικής τηλεόρασης σε ρυθμιστικό επίπεδο

Διαμόρφωση κοινοτικής νομοθεσίας για το οπτικοακουστικό περιεχόμενο

Το Δεκέμβριο του 2007 υποβλήθηκε από την Επιτροπή αναθεώρηση της οδηγίας ΤΧΣ. Βασικός στόχος της οδηγίας αυτής είναι να εκσυγχρονιστούν οι υφιστάμενοι κανόνες κατά τρόπο ώστε να ληφθούν υπόψη οι τεχνολογικές και εμπορικές εξελίξεις στον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό τομέα.
Στόχος της οδηγίας είναι, επίσης, η απλοποίηση των υφιστάμενων κανονιστικών διατάξεων κυρίως για θέματα διαφήμισης ενώ γίνεται διάκριση μεταξύ "γραμμικών" (παραδοσιακή τηλεόραση, διαδίκτυο, κινητή τηλεφωνία) και των "μη γραμμικών" υπηρεσιών (τηλεόραση και ειδήσεις κατά παραγγελία).

Πρόγραμμα media-ταυτότητα και στόχοι

Οι αναλύσεις και οι διαπραγματεύσεις της οπτικοακουστικής βιομηχανίας παρουσιάζουν ξεχωριστό χαρακτήρα, καθώς αφενός κατευθύνονται από την οικονομική λογική, αφετέρου η αποστολή της εν λόγω βιομηχανίας είναι διττή. Παράγει μεν αγαθά προς πώληση, αλλά πρόκειται για μία πολιτιστική κατασκευή που επιδρά σε όσα γνωρίζουμε, πιστεύουμε και αισθανόμαστε ως πολίτες. Κατ' επέκταση διαδραματίζει καίριο ρόλο στην οικοδόμηση και μετάδοση πολιτισμικών ταυτοτήτων. Για την υποστήριξη αυτού του έργου σε ευρωπαϊκό επίπεδο δημιουργήθηκε το πρόγραμμα MEDIA, που εφαρμόστηκε αρχικά κατά την πενταετία 1991-1995

Υιοθετήθηκε άλλες τρεις (3) φορές :

• MEDIA II (1996-2000)
• MEDIA PLUS (2001-2006)
• MEDIA 2007 (2007-2013)

Αναφορικά με την οικοδόμηση ταυτοτήτων που προαναφέρθηκε, το πρόγραμμα MEDIA βασίζεται στην παραδοχή πως η κοινοτική υποστήριξη δίνει την ευκαιρία στον οπτικοακουστικό τομέα να συνδέσει επί της ουσίας τον ευρωπαίο πολίτη με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Τα ευρωπαϊκά οπτικοακουστικά μέσα πέρα από πολιτιστική πλευρά έχουν δημιουργήσει ένα ισχυρό κοινωνικό και οικονομικό δυναμικό. Έτσι, η υποστήριξη στον οπτικοακουστικό τομέα εντάσσεται στη στρατηγική της Λισσαβόνας, που αποσκοπεί στην επικράτηση της ΕΕ ως ανταγωνιστικότερη και πιο δυναμική παγκόσμια οικονομία.
Συγκεκριμένα για το πρόγραμμα MEDIA 2007 που βρίσκεται σήμερα σε εφαρμογή έχει διατεθεί προϋπολογισμός € 755.000.000 και έχει βασικούς στόχους:

• Τη διαφύλαξη και ανάδειξη της πολιτιστικής και γλωσσικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης και της κινηματογραφικής και οπτικοακουστικής της κληρονομιάς
• Εξασφάλιση της προσβασιμότητάς της στους ευρωπαίους πολίτες
• Προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου
• Αύξηση της κυκλοφορίας των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης·
• Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα στο πλαίσιο μιας ανοικτής, ανταγωνιστικής και ευνοϊκής για την απασχόληση αγοράς.